Film dokumentalny Krzysztofa Kieślowskiego "Siedem kobiet w różnym wieku" jako metafora prawdy o dramacie ludzkiego życia

Danuta Górecka (Łódzkie Centrum Doskonalenia Nauczycieli i Kształcenia Praktycznego)

ETAP EDUKACYJNY

gimnazjalna

CZAS

2 godziny lekcyjne

Cele:

Podczas zajęć uczeń:

  • doskonali umiejętność analizy i interpretacji dzieła filmowego
  • porównuje różne teksty kultury
  • przywołuje właściwe konteksty, potrzebne do pełniejszego zrozumienia filmu
  • uczy się we współpracy
  • formułuje wnioski
  • wypowiada się na określony temat
  • doskonali umiejętność dyskutowania

Metody i techniki pracy: 

pogadanka heurystyczna oraz metody i techniki aktywizujące np. "burza mózgów", dyskusja, praca z tekstem.

Forma pracy: 

praca z całym zespołem klasowym, a także praca w małych grupach (pięcioosobowych lub sześcioosobowych).

Środki dydaktyczne: 

arkusze papieru, mazaki, dodatkowe materiały wspomagające przygotowane przez nauczyciela, fotosy z analizowanych filmów.

Przebieg zajęć:

1. Wprowadzenie do zajęć - nauczyciel na tablicy zapisuje temat w postaci niedokończonej: 
Film Krzysztofa Kieślowskiego "Siedem kobiet w różnym wieku" jako metafora....................................................; 
oraz informuje uczniów, że ich zadaniem będzie domknięcie tak sformułowanego tematu w toku lekcji.

2. Pokaz filmu - przed projekcją nauczyciel podaje uczniom najważniejsze informacje 
o tej dokumentalnej opowieści (patrz broszura nr 8, Metafory prawdy, s. 6).

3. Omówienie filmu - uczniowie streszczają poszczególne części filmu, notują swoje spostrzeżenia w zeszycie. Zapis może przybrać postać tabeli:

 

Dzień tygodnia

Zawartość treściowa

1.

CZWARTEK

Kilkuletnia dziewczynka ćwiczy w szkole baletowej.

2.

PIĄTEK

Nieco starsza tancerka wykonuje intensywny trening.

3.

SOBOTA

Nastoletnia baletnica tańczy na próbie dużego zespołu.

4.

NIEDZIELA

Tancerka występuje na scenie, jest u szczytu swoich artystycznych możliwości.

5.

PONIEDZIAŁEK

Ciągle młoda baletnica z wyraźnym wysiłkiem tańczy podczas próby. Dostaje zadyszki, nie nadąża za partnerem.

6.

WTOREK

Starzejąca się baletnica może występować jedynie 
w epizodycznych rolach i tylko w przypadku niedyspozycji młodszej koleżanki. Opuszcza miejsce próby i czeka na swoją kolej w korytarzu wraz z innymi tancerkami znajdującymi się w podobnej sytuacji.

7.

ŚRODA

Starsza pani (była tancerka) uczy małe dziewczynki 
w szkole baletowej. Są to te same uczennice, które przedstawiono w pierwszej scenie, ale teraz kamera skupia się na instruktorce


4. Praca w grupach - nauczyciel zawiesza na tablicy siedem kartek z nazwami dni tygodnia (zaczynając od czwartku), dzieli klasę na pięć lub sześć grup i omawia zadanie, które należy wykonać.

Instrukcja dla uczniów

Waszym zadaniem jest zatytułowanie każdej z siedmiu części filmu. Zadbajcie o to, aby tytuły odnosiły się nie tylko do treści poszczególnych scen, ale również oddawały ich ukryty sens. Musicie zastanowić się, co czują bohaterki kolejnych sekwencji, w jakiej sytuacji się znajdują.Tytuły powinny być krótkie, ale wyraziste. Każdy tytuł zapiszcie na osobnej karcie papieru. Pracę należy wykonać w ciągu 15 minut.

5. Prezentacja efektów pracy grupowej - sprawozdawcy grup kolejno podchodzą do tablicy, zawieszają pod kolejnymi dniami tygodnia karty z propozycjami tytułów. Odczytują je głośno, krótko omawiają (tworzy się w ten sposób swoisty komentarz do filmu, który pomoże określić metaforyczny sens utworu).

Czwartek

Piątek

Sobota

Niedziela

Poniedziałek

Wtorek

Środa

             

Pierwsze kroki 
w szkole baletowej

Gorzki smak bólu i trudu codziennych ćwiczeń

W oczekiwaniu na występ

Moment spełnienia

Zapowiedź klęski

Odsunięcie na boczny tor

Pogodzić się z losem

             
             
             
             
             
             
             
             


6. Pogłębienie interpretacji filmu.

Nauczyciel zadaje uczniom szereg pytań, które pomogą w pełniejszym odczytaniu tej dokumentalnej opowieści.

  • Co łączy bohaterki poszczególnych części? (koniecznie trzeba zwrócić uwagę na efekt, jaki uzyskał reżyser, ukazując tancerki w różnym wieku, ale o podobnych rysach twarzy i tym samym kolorze włosów);
  • Co oznaczają poszczególne dni tygodnia?
  • Dlaczego reżyser zaczął swoją opowieść od czwartku, a zakończył w środę?
  • Co symbolizuje niedziela, która wypada w środku?

Warto w tym momencie zajęć przytoczyć słowa montażystki filmu - Lidii Zonn, wyjaśniające, czym kierował się reżyser, nadając swojemu dziełu tak oryginalną kompozycję (patrz broszura nr 8, Metafory prawdy, s. 11,12).

Nauczyciel zamyka tę części lekcji, prosząc uczniów o dokończenie zdania:

"Siedem kobiet w różnym wieku" to film o ...............

Uczniowie zgłaszają swoje propozycje, które zapisywane są na tablicy:

o ludzkim losie, o smutku przemijania, o trudzie twórczej pracy,
o cenie, którą płacimy za swoje pasje, o niszczycielskim działaniu czasu, o kolejnych stadiach ludzkiego losu, o dramacie ludzkiej egzystencji
.

Najczęściej zgłaszana propozycja posłuży dopełnieniu tematu zajęć (dopisujemy brakujące słowa).

Nauczyciel może w tym miejscu przystąpić do oceny pracy uczniów i objaśnienia pracy domowej. Jeśli jednak czas na to pozwala, warto przywołać pewne konteksty (Siedem kobiet w różnym wieku to także film o balecie, stąd pomysł, aby zestawić obraz Kieślowskiego z dziełami Edgara Degasa (np. PrimabalerinaBłękitne tancerkiLekcja tańcaDwie niebieskie tancerkiBaletnice w różu, Mała czternastoletnia tancerka) i zapytać uczniów, co łączy tych dwóch artystów.), które wzbogacą odczytanie filmu.

7. Praca domowa (do wyboru):

  • Życie jak dni tygodnia... Napisz tekst, którego głównym tematem będzie przemijalność ludzkiego życia (może to być wiersz, opowiadanie, dialog).
  • "Nie gracja, nie pełnia kształtów czy też rozkwit interesują reżysera, ale następstwo koniecznych stadiów, cykl, który degraduje..." napisał Vincent Amiel (francuski krytyk). Czy zgadzasz się z tą opinią? Uzasadnij swoje zdanie, odwołując się do filmu Siedem kobiet w różnym wieku.
  • Zachęć swojego kolegę lub koleżankę do obejrzenia filmu Siedem kobiet w różnym wieku. Na jakie walory dzieła Kieślowskiego zwrócisz ich uwagę?

Uzupełnienie:

Warto znaleźć czas, by podsumować uczniowskie rozważania nad trzema filmami znajdujacymi się na tej płycie Filmoteki Szkolnej, zastanowiając się wspólnie, co łączy reżyserów tych filmów, a co ich od siebie różni.

Podobieństwa:

  • umiejętność wnikliwej analizy rzeczywistości,
  • umiejętność refleksyjnego spojrzenia na świat i człowieka,
  • umiejętność nadawania swoim utworom znaczenia metaforycznego,
  • umiejętność zawarcia w krótkiej formie filmowej bogactwa treści,
  • perfekcjonizm warsztatowy.

Różnice:

  • odmienny sposób uprawiania sztuki kina dokumentalnego.

Ćwiczenie

( Teksty do ćwiczenia opracowano na podstawie broszury nr 8, Metafory prawdy.)

Nauczyciel dzieli klasę na grupy. Każdy zespół otrzymuje trzy omówienia ukazujące różne sposoby uprawiania sztuki kina dokumentalnego. Zadaniem grup jest przyporządkowanie tych omówień konkretnym filmom, poznanym na zajęciach.

O jaki film chodzi? Podaj tytuł i nazwisko reżysera.

I.

Jest to dokument, który dobrze wpisuje się w tendencję dominująca w polskim kinie lat 70., polegającą na metaforyzacji przekazu. Reżyser filmu posługuje się metodą dokumentalnej obserwacji, jednocześnie wzbogaca swoje dzieło o sens metaforyczny, odnoszący się do prawd uniwersalnych.

II.

Film ten należy do nurtu w polskim filmie określanym mianem dokumentu kreacyjnego. Twórcy, wpisujący się w ten nurt, wykorzystują wyraziste środki ekspresji wizualnej i dźwiękowej, przez długi czas zarezerwowane wyłącznie dla kina fabularnego czy eksperymentalnego, nie unikają również inscenizacji.

III.

Reżyser posłużył się tu metodą "filmu półotwartego". Film tego rodzaju istnieje pomiędzy formułą filmu otwartego i zamkniętego. W przypadku dokumentu otwartego filmowiec otwarty jest na rzeczywistość przed kamerą - niczego w niej nie zmienia ani nie inscenizuje. Przykładem filmu zamkniętego jest film montażowy - reżyser posługuje się materiałem zdjęciowym, który już istnieje (np. korzysta ze starych kronik filmowych). Film półotwarty polega na analitycznej obserwacji rzeczywistości przetworzonej, zagęszczonej, traktowanej później w czasie realizacji jako rzeczywistość istniejąca. Reżyser prowokuje wydarzenia, by ujawnić pewien aspekt rzeczywistości obecny w niej, ale ukryty.