Człowiek wobec Boga – wokół filmu Krzysztofa Kieślowskiego „Dekalog I”

Danuta Górecka, Ewa Sztombka

PRZEDMIOT

etyka, filozofia

CZAS

2 godziny lekcyjne (z projekcą fragmentów filmu)

Treści nauczania zgodne z podstawą programową:

Filozofia nowożytna; problematyka ontologiczna w filozofii XVII i XVIII wieku (umiejętność rekonstrukcji i porównania tezy teizmu, deizmu, ateizmu oraz agnostycyzmu, umiejętność identyfikacji problematyki i reprezentowanego kierunku filozoficznego).

Pytanie kluczowe: 

Jaką postawę wobec Boga przyjmuje człowiek?

Po zajęciach uczeń będzie umiał:

  • zdefiniować pojęcia: „teizm”, „ateizm”, „deizm”, „agnostycyzm”;
  • poszukiwać informacji w tekstach kultury i internecie;
  • analizować poszczególne sceny filmowe;
  • interpretować postawy bohaterów filmowych w kontekście zdobytej wiedzy filozoficznej.

Metody pracy:

dyskusja, praca z tekstem, analiza fragmentów filmu, praca w grupach

Środki dydaktyczne:

  • film „Dekalog I ” Krzysztofa Kieślowskiego;
  • arkusze papieru, mazaki;
  • materiały pomocnicze nr 1–3.

Słowa kluczowe: 

deizm, ateizm, teizm, agnostycyzm, sytuacja graniczna, zakład Pascala, porządek serca i rozumu, Bóg, wiara, dekalog, postawa wobec Boga, trudne wybory

Uwagi: 

Są to zajęcia skorelowane z podręcznikiem T. Mazura „Kamyk filozoficzny. Edukacja filozoficzna dla szkół ponadgimnazjalnych”, Warszawa 2010.

Przed zajęciami uczniowie oglądają film „Dekalog I” Krzysztofa Kieślowskiego oraz w grupach zbierają informacje dotyczące różnych poglądów filozoficznych: teizmu, ateizmu, deizmu i agnostycyzmu, opisanych w materiale pomocniczym nr 1.

Przebieg zajęć:

  1. Poproś, aby uczniowie usiedli w czterech grupach (zgodnie z zadaniami przydzielonymi w pracy domowej poprzedzającej lekcję).
  2. Zapoznaj klasę z celami zajęć, zapisz temat na tablicy. Przypomnij uczniom, że o tych zagadnieniach dyskutowali już wcześniej, omawiając filozofię starożytną i średniowieczną w klasie I. Poproś, aby pracując w grupach, wypełnili tabelę – połączyli nazwiska filozofów z ich poglądami (materiał pomocniczy nr 2), dzięki temu przypomną sobie i utrwalą wiadomości. Podsumowując ćwiczenie, nawiąż do pracy domowej. Wytłumacz uczniom, że filozofia nowożytna również pyta o istnienie Boga i różnie na to pytanie odpowiada.
  3. Poproś uczniów o prezentację plakatów, które przygotowali w domu. Każdy zespół ma do dyspozycji pięć minut. Skomentuj wszystkie wystąpienia.
  4. Zapytaj, czy tego typu postawy odnajdujemy we współczesnym świecie. Która z nich pojawia się najczęściej? Krótko przedyskutuj to z uczniami.
  5. Przywołaj film Krzysztofa Kieślowskiego „Dekalog I”. Przypomnij dwie sceny: rozmowę Pawła z ojcem na temat śmierci, a potem rozmowę chłopca z ciotką na temat wiary. Warto te sceny ponownie obejrzeć z całą klasą. Jeśli to niemożliwe, wystarczy je streścić wspólnie z uczniami. Zapytaj, co te sceny mówią o bohaterach, ich postawach i poglądach.
  6. Po analizie wskazanych fragmentów filmu zaproponuj młodzieży wypełnienie tabel, które pomogą określić postawy bohaterów wobec Boga. Uczniowie pracują w czterech zespołach. Grupa I zajmie się postawą Ireny, grupy II i III przeanalizują poglądy Krzysztofa, grupa IV przyjrzy się małemu Pawłowi (materiał pomocniczy nr 3). Zespoły pracują przez dziesięć minut. Po upływie wyznaczonego czasu poproś przedstawicieli grup o zawieszenie kart z tabelami w widocznym miejscu i skomentowanie zapisanych spostrzeżeń. Pozostali uczniowie mogą uzupełniać wypowiedzi kolegów.
  7. Podsumuj tę część zajęć, a następnie poproś młodzież, aby odwołała się do swojej wiedzy filozoficznej i nazwała postawy bohaterów.
  8. Wskaż na postawę Krzysztofa jako najbardziej kontrowersyjną i niejednoznaczną: zastanówcie się wspólnie, czy to ateista, czy agnostyk.
  9. Zaproponuj klasie wspólne obejrzenie końcowej sceny filmu. Zachęć klasę do jej zinterpretowania. Co można powiedzieć o postawie Pawła wobec Boga w kontekście tej sceny?
  10. Podsumuj rozważania uczniów.
    Możesz przywołać słowa Karla Jaspersa na temat „sytuacji granicznych” jako nieuchronnych sytuacji życiowych, na które nie mamy wpływu, w nich bowiem ujawniają się nasze ograniczania. Poleć uczniom, by określili sytuację graniczną, w jakiej znalazł się Krzysztof, a następnie zastanowili się, do jakich zachowań i refleksji go ona skłoniła.
    Możesz również wskazać na „Myśli” Pascala i odmienność dwóch porządków – serca i rozumu – a następnie przedstawić młodzieży zakład Pascala i zachęcić ją do skomentowania tej zasady.
  11. Odwołaj się do tematu zajęć. Poproś uczniów o wyjaśnienie tytułu filmu i przypomnienie pierwszego przykazania. Zapytaj, czy film Kieślowskiego jest ilustracją tego przykazania, czy to utwór z tezą. Poproś chętnych o uzasadnienie ich stanowiska.
  12. Podziękuj klasie za pracę na lekcji i omów pracę domową.