Co łączy Leę z Karusią, czyli film „Dybuk” reż. M. Waszyńskiego z balladą „Romantyczność” A. Mickiewicza

Katarzyna Czubińska

ETAP EDUKACYJNY

ponadgimnazjalna

PRZEDMIOT

język polski

CZAS

1 godzina

Cele:

  • potrafi wyjaśnić czym jest dybuk,
  • porównuje dwie bohaterki: filmową Leę z pochodzącą z ballady Karusią,
  • rozpoznaje konteksty literackie zawarte w filmie,
  • podaje cechy romantyczne zawarte w balladzie oraz filmie,
  • wyjaśnia oświeceniowe idee zawarte w balladzie.

Metody pracy:

  • praca z tekstem
  • analiza filmu,
  • praca w grupach,
  • kula śniegowa.

Materiały dydaktyczne:

Pojęcia kluczowe:

Dybuk, kabała, irracjonalizm, romantyczna koncepcja świata, magnetyzm serca, człowiek faustyczny, motyw dance macabre.

Przed zajęciami:

Uczniowie w ramach zadania domowego zapoznają się z tekstem ballady oraz filmem. W trakcie lekcji mogą korzystać z tekstu jak i fragmentów filmu, co ułatwi i przyspieszy pracę, a także rozwinie lub utrwali umiejętność analizy różnych tekstów kultury.

Przebieg zajęć:

Zajęcia rozpoczynamy od warsztatu. Uczniowie wchodząc losują numer stolika wraz z postacią, nad którą będą pracowali (przykładowe losy w załącznik1.).

Zostają podzieleni na sześć grup pięcioosobowych. Trzy grupy pracują nad postacią Karusi, trzy nad Leą. Uczniowie otrzymują karty pracy z pomocniczymi pytaniami. Grupy Karusi pracują z tekstem natomiast, grupy Lei z fragmentami filmu. Można zorganizować zajęcia w sali komputerowej lub poprosić o trzech uczniów o przyniesienie laptopów.

Zalecane fragmenty dla grupy filmowej to:

  • pierwsze spotkanie Lei i Chonena,
  • Lea scena na cmentarzu przed ślubem,
  • Scena tuż po wstąpieniu w Leę dybuka,
  • Lea scena przed śmiercią.

W przypadku niemożliwości projekcji fragmentów filmu, uczniowie pracują jedynie ze wskazówkami, podajemy im tematykę scen.

Informujemy uczniów, iż w drugiej części lekcji wybrana osoba zaprezentuje pracę grupy.

(Karta pracy - załącznik 2.)

Karusia – ballada Romantyczność

 

Przygotuj krótki portret Karusi korzystając z fragmentów tekstu. Skorzystaj z pytań pomocniczych nie ograniczaj się jednak do nich. Czas pracy 15 min

 

 

Pytania pomocnicze:

  • Kim jest ? Przedstaw krótko postać jej powiązania rodzinne.
  • W jakiej sytuacji się znajduje?
  • Jak traktowana jest przez społeczność wśród której żyje?
  • Z czego wynika brak akceptacji dziewczyny?
  • Karusia jako medium, czyli na czym polega kontakt Karusi z Jasiem?

 

 Np.:

Karusia to młoda dziewczyna mieszkająca na wsi. Po śmierci ukochanego Jasia nie może pogodzić się z jego stratą. Widzi swojego ukochanego, rozmawia z nim, spotyka go co noc. Jest niczym medium,  które kontaktuje się z duszami zmarłych. Społeczność, w której żyje nie widzi Jasia, ale wierzy dziewczynie ze strachu. Zachowanie Karusi nie jest jednak akceptowane przez prostych ludzi, szydzą z niej, wytykają ją palcami. Sama Karusia źle czuje się wśród gawiedzi, chce być z Jasiem.


Lea –film Dybuk

 

Przygotuj krótki portret Lei korzystając z fragmentów filmu. Skorzystaj z pytań pomocniczych, nie ograniczaj się jednak do nich. Czas pracy 15 min

 

 Pytania pomocnicze:

  • Kim jest ? Przedstaw krótko postać jej powiązania rodzinne.
  • W jakiej sytuacji się znajduje?
  • Jak traktowana jest przez społeczność wśród której żyje?
  • Do czego doprowadza siła uczuć dziewczyny?
  • Dlaczego Lea musi umrzeć?

 Np.:

Lea to córka jednego z dwóch mężczyzn, którzy przed narodzinami swoich dzieci złożyli sobie przysięgę, iż jeśli urodzą im się dzieci przeciwnej płci pożenią je ze sobą. Nissanowi, który ginie w trakcie powrotu z święta Hoszana Raba rodzi się syn Chonen, natomiast Senderowi, córka Lea. Dziewczyna traci matkę w trakcie narodzin. Od tego mementu wychowuje ją ojciec wraz z siostrą. Przez 18 lat ojciec głównie liczy pieniądze, dzięki czemu dorabia się sporego majątku.

 Lea jest dziewczyną przeznaczoną do zamążpójścia lecz jedynie za odpowiednio bogatego mężczyznę. Gdy w domu Sendera pojawia się Chonen młodzi zakochują się w sobie od pierwszego wejrzenia. Mamy tu do czynienia z magnetyzmem serca czyli przyciąganiem się pokrewnych dusz. Dziewczyna nie chce wychodzić za innego mężczyznę niż Chonen, wie jednak, iż sprzeciw nie ma sensu. Gdy Chonen umiera próbując zawrzeć pakt z diabłem, by tylko być z Leą, dziewczyna załamuje się. Chonen śni się jej po nocach. W dniu swojego ślubu udaje się na cmentarz gdzie wchodzi w nią dybuk chłopaka czyli  zabłąkana dusza, która pragnie bliskości. Od tej chwili przemawia przez nią a dziewczyna nie do końca zdaje sobie sprawę z tego co się z nią dzieje. Dopiero gdy rabin podczas egzorcyzmów wypędza z niej dybuka rozmawia z nim i z tęsknoty umiera, by po śmierci połączyć się z ukochanym na wieki.

Około 15 min

2. Po upływie wyznaczonego czasu przedstawiciele grup zajmujących się postacią Karusi przesiadają się do grup Lei,  to samo robią  grupy filmowe.

Zadanie uczniów polega na wymianie informacji i uzupełnieniu ich. Przedstawiciel grupy przeciwnej podaje konkretne informacje na temat postaci, którą zajmowała się jego grupa. Po uzupełnieniu notatek powraca do swojej grupy.

W tej części lekcji można również zastosować metodę kuli śnieżnej, w której po wykonaniu pierwszego zadania uczniowie łączą się w grupy 10-osobowe przy połączonych stołach i wymieniają informacjami przygotowanymi we wcześniejszej fazie.

Przedstawiciele grup, które najszybciej ukończą zadanie, prezentują efekty pracy.

 Około 10 min

3. Uczniowie powracają do swoich pierwotnych grup, otrzymują kartę pracy:

 

Na podstawie opracowanych wcześniej informacji oraz tekstu i filmu wypisz cechy romantyczne zawarte w balladzie i filmie.

 

Romantyczność

Dybuk

 Np.:

  • spirytualizm,
  • ludowość,
  • wiara w duchy,
  • opieranie się na uczuciach – miłość,
  • nieszczęśliwa miłość
  • indywidualizm

itp.

 

 

 

 

 

 

 

 Np.:

  • wiara,
  • spirytualizm,
  • opętanie,
  • natura – burza,
  • złe moce – przyzywane przez Chonena,
  • porozumiewanie się przez telepatię
  • przeczucia
  • magnetyzm serca,
  • nieszczęśliwa miłość.

Itp.

Warto wprowadzić tu pojęcie kabały, o której mowa w filmie czyli:

Kabała - rel. teozoficzny nurt w judaizmie, oparty na neoplatońskiej teorii emanacji i elementach doktryn gnostyckich; kabaliści doszukiwali się ezoterycznego sensu Biblii, głosili wiarę w magiczną siłę liter tekstu biblijnego i kombinacji liter imienia boskiego; rozwój kabały XII–XIV w.

(Karta pracy - załącznik 3.)

Przedstawienie efektów pracy uzupełnienie kart.

Około 10 min.

4. Wskazanie i scharakteryzowanie cech romantycznych u Meszulacha, powrót do pracy w grupie warto wykorzystać fragment filmu:

  • Meszulach przybywający do cadyka z Wielopola, pierwsze sceny,
  • Meszulach na cmentarzu przy Lei.

Np.:

Meszulach to człowiek niezwykle tajemniczy, nie wiemy skąd przybywa, wydaje się jakby znał wszystkich i wszystko o nich wiedział. Pojawia się w przełomowych momentach życia bohaterów,  by przypomnieć im zasady jakimi powinni się kierować. Na samym początku filmu mówi o drodze, którą należy obrać, celu życiowym.  W dalszej części krytykuje przysięgę Sendera oraz Nissana mówiąc, iż nie oni decydują o czyimś życiu tylko Bóg. Pojawia się także w trakcie drogi Chonena do miasta. Ma nadprzyrodzone zdolności przemieszczania się oraz pojawiania i znikania, jest nieco fantastyczną postacią, człowiekiem wzbudzającym niepokój wśród bohaterów.

Pilnuje, by pakt zawarty między mężczyznami, choć niepowinien zaistnieć został wypełniony, czyli by kochankowie mogli się ze sobą połączyć. Doprowadza do tego, iż Sendler musi przypomnieć sobie przysięgę sprzed lat i przyznać się, że złamał ją w imię pieniędzy i majątku, który chciał zapewnić córce.

Wnioski lub praca domowa.

Konteksty literackie w filmie Dybuk. Uczniowie we wcześniej wyznaczonych grupach dyskutują nad kontekstami, które dostrzegli w filmie. Starają się uzasadnić ich zastosowanie.

Np.:

  • nawiązanie do renesansu i dramatu W. Szekspira Romeo i Julia – niemożliwa miłość kochanków i połączenie się dusz po śmierci, miłość silniejsza niż śmierć,
  • średniowiecze – motyw Dance macabre wykorzystany tu w tańcu, do którego śmierć zaprasza Leę, ta nie boi się jej widzi w niej swego ukochanego.
  • romantyzm – J. W. Goethe Faust – wzywanie szatana przez Chonnena w celu zawarcia paktu, by być z ukochaną Leą – zakończone śmiercią,
  • romantyzm – II część Dziadów – wywoływanie dybuka z ciała kobiety przez rabina z Wielopola