Cele nauczania z wykorzystaniem Filmoteki Szkolnej na przykładzie tematu pierwszego KINO MYŚLI - szkoła ponadgimnazjalna

Dorota Gołębiowska, Danuta Górecka

ETAP EDUKACYJNY

ponadgimnazjalna

Przykład osiągania niektórych celów kształcenia polonistycznego zawartych w nowej podstawie programowej z wykorzystaniem pakietów Filmoteki Szkolnej (na przykładzie tematu pierwszego – KINO MYŚLI)

I. Odbiór wypowiedzi i wykorzystanie zawartych w nich informacji

Treści kształcenia i umiejętności – wymagania szczegółowe (wybrane przykłady):

1. Czytanie i słuchanie.

Uczeń:

  • odczytuje sens całego tekstu (…) oraz wydzielonych przez siebie fragmentów; potrafi objaśnić ich sens oraz funkcję na tle całości (z. p.[1]),
  • czyta utwory stanowiące kontekst dla lektur poznawanych w szkole (z.r.),
  • twórczo wykorzystuje wypowiedzi krytycznoliterackie i teoretycznoliterackie (np. recenzja, artykuł, esej) (z.r.)
  • wyróżnia argumenty, kluczowe pojęcia i twierdzenia w tekścieargumentacyjnym, dokonuje jego logicznego streszczenia (z. p.)

Wykorzystując, jako przykład osiągania celów edukacyjnych kształcenia polonistycznego w szkole ponadgimnazjalnej, temat KINO MYŚLI, możemy skoncentrować się na filmie K. Zanussiego „Struktura kryształu” lub/i eksperymentalnym obrazie „Tango” Z. Rybczyńskiego i potraktować je jako autonomiczne teksty kultury lub jako kontekst, czego przykładem jest scenariusz lekcji zamieszczony w zakładce „metodyka” na portalu internetowym Filmoteki Szkolnej.

Uczeń odbiera film na poziomie fabuły, środków wyrazu sztuki filmowej i znaczeń przenośnych. Rozumie zasadę konstrukcyjną obu utworów, potrafi nazwać linearną kompozycję otwartą „Struktury kryształu” oraz cykliczność dostrzeżoną w kompozycji „Tanga”. Uczeń odczytuje film, jako kontekst do omawianej lektury (np. porównanie postawy Pana Cogito - bohatera lirycznego wierszy Z. Herberta i Jana – bohatera filmu K. Zanussiego). Przygotowując się do analizy i interpretacji filmu, czyta recenzje i poddaje je krytycznej analizie.

2. Samokształcenie i docieranie do informacji.

Uczeń:

  • samodzielnie wybiera do lektury teksty, stosując różne kryteria wyboru, które potrafi uzasadnić (z.r.),
  • korzysta ze słowników i leksykonów, w tym słowników etymologicznych i symboli (z. p.).

Przygotowując się do zajęć, uczeń opracowuje informacje na temat twórców filmu, korzysta przy tym z zakładki „przeczytaj więcej”, sięga także po lektury polecone w bibliografii – uzasadnia celowość wyboru tekstów, wyszukuje potrzebne informacje, streszcza je i przedstawia innym np. w postaci prezentacji multimedialnej. Szukając potrzebnych informacji, korzysta także ze słowników i leksykonów. Uczeń, zachęcony do wzbogacania swojej wiedzy na omawiany temat, sięga po filmy zaproponowane w zakładce „zobacz więcej”.

II. Analiza i interpretacja tekstów kultury. Uczeń zna teksty literackie i inne teksty kultury wskazane przez nauczyciela

Treści kształcenia i umiejętności – wymagania szczegółowe (wybrane przykłady):

1. Wstępne rozpoznanie. Uczeń:

  • prezentujące własne przeżycia wynikające z kontaktu z dziełem sztuki (z. p.),
  • rozpoznaje problematykę utworu (z. p.).

Po obejrzeniu filmu młodzież wypowiada swoje refleksje i spostrzeżenia, posługując się słownictwem właściwym dla języka sztuki filmowej, ale także wartościowania i nazywania emocji wynikających z odbioru filmu. Uczniowie okreslają temat filmu (np. problem wyborów życiowych ukazany w filmie „Struktura kryształu”), potrafią umiejscowić akcję w czasie i przestrzeni, wykorzystując informacje zawarte w warstwie obrazu i dialogach.

2. Analiza

Uczeń:

wskazuje zastosowane w utworze środki wyrazu artystycznego i ich funkcje (…) (z. p.),

  • rozpoznaje w utworze sposoby kreowania świata przedstawionego i bohatera (…) (z. p.),
  • wskazuje związki między różnymi aspektami utworu (estetycznym, etycznym i poznawczym) (z.r.),
  • rozpoznaje aluzje literackie i symbole kulturowe (np. biblijne, romantyczne) oraz ich funkcję ideową i kompozycyjną (…) (z. p.).

W trakcie analizy uczeń zwraca uwagę na następujące środki wyrazu: gra aktorska (np. obsadzenie „naturszczyka” w roli Jana; oszczędność ekspresyjna w kreacji bohaterów), scenografia (np. wykorzystanie plenerów i autentycznych wnętrz, dominacja bieli śniegu), dźwięk (nagrywany bezpośrednio na planie – nie jak zazwyczaj w studiu na etapie postprodukcji). Wskazuje wpływ ascetycznej formy filmu na jego odbiór. Zwraca uwagę na epizodyczność narracji. Rozpoznaje aluzje literackie (np. imiona bohaterów pochodzenia biblijnego). Zwraca też uwagę na pełne liryzmu, luźno powiązane sceny.

3. Interpretacja

Uczeń:

  • wykorzystuje w interpretacji elementy znaczące dla sensu utworu (np. słowa-klucze, wyznaczniki kompozycji) (z. p.),
  • wykorzystuje w interpretacji utworu konteksty (…) (z. p.)
  • odczytuje treści alegoryczne i symboliczne utworu (z. p.)
  • konfrontuje tekst literacki z innymi tekstami kultury np. plastycznymi, teatralnymi, filmowymi (z.r.)

Uczeń interpretuje film, określając funkcję wskazanych uprzednio elementów kompozycyjnych, wyjaśniając ich ukryte znaczenia (np. powolna akcja skłania do bliższego przyjrzenia się bohaterom, ich wyborom i postawom życiowym). Odczytuje celowość skontrastowania postaci Marka i Jana. odnajduje nawiązania do filozofii św. Tomasza z Akwinu oraz motywów biblijnych. Interpretacja filmu na pewno będzie inspiracją do dyskusji na temat słuszności postaw bohaterów i modelu życia wybranego przez każdego z nich. Uczeń szuka analogii z poznanymi tekstami literackimi (przykład znajduje się w zaproponowanej lekcji – zakładka „metodyka”). Umiejętność samodzielnej analizy i interpretacji uczeń może sprawdzić, opracowując w domu „scenę do analizy” zamieszczoną na portalu internetowym.

4. Wartości i wartościowanie

Uczeń:

  • dostrzega w świecie różne hierarchie wartości (…) (z. p.)

Interpretacja filmu „Struktura kryształu” na pewno doprowadzi do poddania ocenie postaw Jana i Marka, którzy kierowali się w życiu różnymi wartościami. W trakcie dyskusji uczniowie określą, które z wartości są im bliższe.

III. Tworzenie wypowiedzi

Treści nauczania i umiejętności – wymagania szczegółowe (wybrane przykłady):

1. Mówienie i pisanie

Uczeń:

  • tworzy dłuższy tekst pisany lub mówiony(…) zgodnie z podstawowymi regułami jego organizacji, przestrzegając zasad spójności znaczeniowej i logicznej (z. p.)
  • tworzy samodzielną wypowiedź argumentacyjną według podstawowych zasad logiki i retoryki (…) (z. p.)

Uczeń bierze udział w dyskusji, podczas której doskonali umiejętność poprawnego, spójnego i logicznego wypowiadania własnych sądów. Doskonali także umiejętność przekonującego argumentowania swoich poglądów. Warto wykorzystać zagadnienia do dyskusji zamieszczone w broszurze, które można omówić na zajęciach, lub potraktować jako temat dłuższej wypowiedzi pisemnej, np. wypowiedzi argumentacyjnej. Interesujące dla młodzieży będzie także wzięcie udziału w dyskusji na forum internetowym, gdzie uczeń, biorąc odpowiedzialność za swoje słowa, powinien zamieścić poprawnie skonstruowaną wypowiedź.

Zachęcamy również do skorzystania ze znajdujących się na portalu internetowym (Filmoteka Szkolna. Akcja!) wskazówek na temat pisania recenzji. Pozwolą one uniknąć sztampowości i schematyzmu negatywnie wpływających na jakość tej formy wypowiedzi.

2. Świadomość językowa

Uczeń:

  • operuje słownictwem z określonych kręgów tematycznych (…) (z. p.)

Zarówno w trakcie wypowiedzi ustnej (analiza i interpretacja filmu, dyskusja na temat postaw bohaterów), jak i w wypowiedziach pisemnych uczeń powinien posługiwać się słownictwem charakterystycznym dla sztuki filmowej, oceny ludzkich postaw i wyborów życiowych.

Jak wynika z powyższego przykładu, współpraca z Filmoteką Szkolną pozwala wdrożyć bogactwo treści kulturowych, filozoficznych, etycznych, językowych itd. Korzystając z różnorodności materiałów wspierających, jakie można odnaleźć na stronie internetowej projektu oraz z przesłanych do szkół zestawów filmowych, nauczyciel ma niepowtarzalną okazję, by tak zorganizować proces nauczania-uczenia się, aby w sposób atrakcyjny dla młodzieży, doskonalić zarówno ważne kompetencje polonistyczne (ujęte w postaci trzech celów ogólnych w nowej podstawie programowej), jak i umiejętności funkcjonalne – niezwykle przydatne w dorosłym życiu, bo warunkujące kariery zawodowe młodzieży (np. samokształcenie, czytanie ze zrozumieniem, rozwiązywanie problemów w twórczy sposób). Warto zatem podjąć współpracę z Filmoteką Szkolną i jak najwcześniej przystąpić do tworzenia programów edukacji filmowej, do wprowadzania własnych rozwiązań.

Przypisy

  1. zakres podstawowy (z. p.), zakres rozszerzony (z.r.)