Cele nauczania z wykorzystaniem Filmoteki Szkolnej na przykładzie tematu pierwszego KINO MYŚLI - gimnazjum

Dorota Gołębiowska, Danuta Górecka

ETAP EDUKACYJNY

gimnazjalna

Przykład osiągania niektórych celów kształcenia polonistycznego zawartych w nowej podstawie programowej z wykorzystaniem pakietów Filmoteki Szkolnej (na przykładzie tematu pierwszego – KINO MYŚLI)

I. Odbiór wypowiedzi i wykorzystanie zawartych w nich informacji

Treści kształcenia i umiejętności – wymagania szczegółowe (wybrane przykłady):

1. Czytanie i słuchanie.

Uczeń:

  • odbiera komunikaty pisane, mówione, w tym nadawane za pomocą środków audiowizualnych (…),
  • wyszukuje w wypowiedzi potrzebne informacje,
  • odróżnia informacje o faktach od opinii,

W osiągnięciu wymienionych celów pomóc mogą zadania, jakie wykona uczeń w związku z filmem „Tango” Z. Rybczyńskiego („Struktura kryształu” wydaje się filmem zbyt trudnym dla młodzieży na tym etapie edukacji), komentarzem filmoznawczym prof. T. Lubelskiego oraz zasobami portalu www.filmotekaszkolna.edu.pl.

Przygotowując się do zajęć, uczeń czyta ze zrozumieniem recenzję filmu oraz fragment rozmowy ze Zbigniewem Rybczyńskim (w zakładce „przeczytaj więcej”). Wyszukuje w przeczytanych tekstach potrzebne informacje o twórcy i jego filmie, w recenzji odróżnia fakty od opinii recenzenta.

Ogląda film Z. Rybczyńskiego, wskazuje cechy gatunkowe oraz wyjaśnia, na czym polega nowatorstwo formalne filmu.

2. Samokształcenie i docieranie do informacji.

Uczeń:

  • samodzielnie dociera do informacji – w książkach, prasie, mediach elektronicznych oraz wypowiedziach ustnych.

Przygotowując się do zajęć (lub uzupełniając wiadomości po lekcji), uczeń opracowuje prezentację multimedialną na temat Zbigniewa Rybczyńskiego oraz jego najbardziej znanych i docenianych filmów. W tym celu korzysta z dostępnych książek oraz zasobów Internetu – linki do ciekawych stron znajdzie w zakładce „w sieci”. Zadaniem ucznia (lub grupy uczniów) będzie odpowiednie wyselekcjonowanie informacji oraz materiałów ikonograficznych. Pomocny na pewno okaże się filmoznawczy komentarz prof. T. Lubelskiego dostępny na płycie DVD z filmami (ćwiczenia w odbiorze tekstu mówionego).

II. Analiza i interpretacja tekstów kultury. Uczeń zna teksty literackie i inne teksty kultury wskazane przez nauczyciela.

Treści kształcenia i umiejętności – wymagania szczegółowe (wybrane przykłady):

1. Wstępne rozpoznanie.

Uczeń:

  • opisuje odczucia, które budzi w nim dzieło,
  • określa problematykę utworu.

Spotkanie z filmem Zbigniewa Rybczyńskiego będzie dla młodzieży sporym wyzwaniem, gdyż uczniowie przyzwyczajeni do odbioru filmów o linearnej fabule, mogą początkowo mieć trudność z odbiorem tego obrazu. Niemniej niezwykle ważny, przy każdym spotkaniu z nowym tekstem kultury, jest etap swobodnych, spontanicznych wypowiedzi uczniów. Wykorzystując swoje doświadczenie widza, ale także odbiorcy przekazów multimedialnych, uczniowie prawdopodobnie będą się starali odtworzyć pewną historię opowiedzianą w filmie – której tak naprawdę nie ma. Ważne jednak, aby w tym etapie rozmowy potrafili nazwać swoje odczucia i wrażenia, które pojawiły się podczas oglądania oraz zauważyć, że film jest awangardowym eksperymentem artystycznym.

2. Analiza.

Uczeń:

  • omawia funkcje elementów konstrukcyjnych utworu,
  • znajduje w tekstach współczesnej kultury popularnej (np. w filmach, komiksach, piosenkach) nawiązania do tradycyjnych wątków literackich i kulturowych, wskazuje przykłady mieszania gatunków,
  • uwzględnia w analizie specyfikę tekstów kultury przynależnych do następujących rodzajów sztuki: literatura, teatr, film, muzyka, sztuki plastyczne, sztuki audiowizualne.

Analiza filmu „Tango” będzie sposobnością do przypomnienia elementów specyficznych dla języka filmu i tworzywa sztuki filmowej. Film jest krótki, więc możliwa będzie ponowna projekcja, dzięki której uczniowie na pewno uchwycą zasadę konstrukcji filmu: kolistość, powtarzalność – w odróżnieniu do znanych im utworów o linearnej, zamkniętej lub otwartej kompozycji. Warto skoncentrować się na opisie pokoju, odczytaniu postaci i relacji pomiędzy nimi, szukaniu odniesień do sytuacji znanych ze sztuki i z życia – będzie to przyczynkiem do interpretacji filmu.

3. Interpretacja.

Uczeń:

  • przedstawia propozycję odczytania konkretnego tekstu kultury i uzasadnia ją,
  • uwzględnia w interpretacji potrzebne konteksty (np. biograficzny, historyczny).

Dla filmu Z. Rybczyńskiego można znaleźć kilka kluczy interpretacyjnych. Stanowi to zaletę w sytuacji edukacyjnej, gdyż uczniowie mogą przedstawić wiele pomysłów na interpretację, zaś nauczyciel powinien zadbać, aby zostały one wnikliwie uzasadnione. Będzie to stanowiło punkt wyjścia do interesującej dyskusji, podczas której uczniowie będą doskonalili umiejętność uzasadniania swoich poglądów, wpisywania analizowanego teksu we właściwy kontekst (np. czasu, w którym powstał film i ówczesnego poziomu zaawansowania technik audiowizualnych).

III. Tworzenie wypowiedzi.

Treści nauczania i umiejętności – wymagania szczegółowe (wybrane przykłady):

1. Mówienie i pisanie.

Uczeń:

  • tworzy spójne wypowiedzi ustne (monologowe i dialogowe) oraz pisemne (…),
  • stosuje zasady organizacji tekstu zgodne z wymogami gatunku, tworząc spójną pod względem logicznym i składniowym wypowiedź na zadany temat,
  • uczestniczy w dyskusji, uzasadnia własne zdanie, przyjmuje poglądy innych lub polemizuje z nimi,
  • stosuje zasady etykiety językowej (…),
  • świadomie, odpowiedzialne, selektywnie korzysta (jako odbiorca i nadawca) z elektronicznych środków przekazywania informacji, w tym z Internetu.

Biorąc udział w dyskusji na temat możliwych interpretacji filmu „Tango”, uczeń doskonali umiejętność poprawnego, zgodnego z normą językową i logicznego formułowania własnych sądów. Podejmuje kulturalną polemikę z innymi uczestnikami dyskusji, stosując zasady etykiety językowej. Uczeń może swój głos w dyskusji zapisać na forum internetowym portalu Filmoteki Szkolnej, tworząc spójną i poprawną wypowiedź. Warto skorzystać z zamieszczonych w broszurze zagadnień do dyskusji, które mogą stanowić również tematy dłuższej pracy pisemnej – np. wypowiedzi argumentacyjnej (rozprawki).

2. Świadomość językowa.

Uczeń:

  • sprawnie posługuje się oficjalną i nieoficjalną odmianą polszczyzny (…),
  • tworząc wypowiedzi, dąży do precyzyjnego wysławiania się (…),
  • operuje słownictwem z określonych kręgów tematycznych.

Wymienione cele są rozpatrywane zarówno w odniesieniu do wypowiedzi ustnej – dyskusja o filmie, próba interpretacji, jak i pisemnej – poprawne kompozycyjnie, językowo i logicznie budowanie pracy stylistycznej z wykorzystaniem dostępnych materiałów oraz własnych przemyśleń.

Inne możliwości daje wykorzystanie filmów fabularnych dostępnych w ramach „Filmoteki Szkolnej”. Omawiając je jako autonomiczne teksty kultury lub jako kontekst do analizowanego utworu czy tematu, można:

  • skoncentrować się na charakteryzowaniu bohaterów, ich wyborów życiowych, postaw moralnych,

  • odnaleźć elementy gry z widzem w postaci aluzji do innych obrazów filmowych,

  • zastanowić się, jakie obserwacje na temat polskiej rzeczywistości ukazane są w filmie,

  • zastanowić się nad etyką pracy autorów filmów (zwłaszcza dokumentalnych) itd.