Poznań 1999

Filmowa twórczość Andrzeja Kondratiuka [fragment]

Jacek Nowakowski


o Hydrozagadce

Utwór ten należy do bardzo rzadkiego i specyficznego w kinie polskim, nie mówiąc już o twórczości samego Kondratiuka, gatunku, jakim jest komiks science-fiction. Główny bohater, As (Józef Nowak), jest postacią wzorowaną na klasycznym, amerykańskim komiksie gazetowym, zaadaptowanym wkrótce przez kino, a następnie na ekran telewizyjny. Ekscentryczna próba umieszczenia supermana Asa na polskim gruncie przyniosła rezultat właściwie oceniany i doceniony dopiero dzisiaj, film ten bowiem cieszy się wielką popularnością wśród kinomanów najmłodszej generacji. Przy całym swym prześmiewczym charakterze - Hydrozagadka nabrała satyrycznego wymiaru nie tyle może nawet wobec schematu gatunkowego (w Polsce nie istniejącego wcześniej filmowo), ile wobec naszej codziennej rzeczywistości, zarówno materialnej, jak i językowej, z której podkpiwa sobie Kondratiuk, demaskując absurdy nowomowy i zachowań będących w totalnej ofensywie na przełomie lat sześćdziesiątych i siedemdziesiątych. Tak oto, w przewrotny sposób fantastyka spotkała się z par excellence realną, należącą do ówczesnej PRL-owskiej socjosfery, rzeczywistością, którego to spotkania konsekwencją (już bez fantastycznego kostiumu) staną się też niebawem Wniebowzięci i Jak to się robi.

Jako propozycja gatunkowa pozostaje Hydrozagadka bardziej próbą niż etapem otwierającym nowe możliwości rozwoju zarówno Kondratiuka, jak i innych polskich filmowców. Warto za to podkreślić dużą autorską znajomość poetyki gatunku, nieobecnego przecież w naszej tradycji filmowej, a i w kinach mającego dopiero nadejść dużo później w postaci filmów o Supermanie (przełom lat siedemdziesiątych i osiemdziesiątych) oraz Batmanie (lata dziewięćdziesiąte). Ponadto Hydrozagadka jest przykładem filmu usytuowanego w dorobku reżysera na antypodach jego innych dokonań, utworu z postaciami głęboko zakotwiczonymi w sferze fikcji, iluzji, szcztuczności, konwencji - rodem z filmowokomiksowej wyobraźni, czego nigdy potem nie zechce powtórzyć.