05.05.2020

Nowy numer Pleografu - kwartalnika Akademii Polskiego Filmu!

Zachęcamy do lektury nowego Pleografu - kwartalnika Akademii Polskiego Filmu, tym razem w całości poświęconego edukacji filmowej. W numerze m.in. o potrzebie podejmowania działań edukacyjnych na przykładzie rozwoju programu Filmoteka Szkolna.

Drogie Czytelniczki, drodzy Czytelnicy,

numer „Pleografu” poświęcony edukacji filmowej ukazuje się w wyjątkowym czasie. Reguły funkcjonowania świata, jakie znamy, zostały zawieszone i podlegają nieustannej metamorfozie. Pandemia dotyka wszystkich sfer życia społecznego i prywatnego, gospodarki i ekonomii, a także edukacji. Naturalne jest więc, że wykładowczynie i wykładowcy, nauczycielki i nauczyciele, wychowawczynie i wychowawcy oraz wszystkie osoby związane z nauczaniem zadają sobie w ostatnich dniach fundamentalne pytania o cele, metody ich osiągania i narzędzia, jakie byłyby najbardziej adekwatne dla kształcenia w nowej i ekstremalnie trudnej sytuacji. Zachwianie działania szkół i uniwersytetów skłania też do przemyślenia istoty i misji edukacji filmowej, która łączy podążanie za narracjami i znaczeniami z kształceniem umiejętności technologicznych.

Warto przypomnieć, że opracowane w 2014 roku pod kierunkiem British Film Institute Ramy edukacji filmowej dla Europy (Film Education Framework for Europe) zakładały między innymi, iż uczący się o filmie, przez film i do filmu staną się osobami krytycznie myślącymi, aktywnie współpracującymi i zaangażowanymi w sprawy obywatelskie, a edukacja filmowa będzie jednym z czynników kształtujących społeczną odpowiedzialność. Znaleźliśmy się w momencie dziejowym, w którym te cechy i postawy są szczególnie cenne, a zatem moment publikacji numeru wydaje się paradoksalnie idealny, aby po raz kolejny przemyśleć, jak edukacja filmowa funkcjonowała i funkcjonuje w Polsce. Różnorodność zgromadzonych w tym wydaniu „Pleografu” artykułów wpisuje się także w definicję kompetencji filmowych (film literacy), które zaproponowali w 2012 roku Andrew Burn oraz Mark Reid, określając je jako poziom rozumienia filmu, zdolność do dokonywania świadomych i kierowanych ciekawością filmowych wyborów, kompetencje krytycznego odbioru filmu i analizowania jego treści, stylu i aspektów formalnych, oraz zdolność do manipulowania językiem filmu i techniką filmową w tworzeniu ruchomych obrazów.

Aspektem kształcenia profesjonalnego przyszłych twórców kina zajmują się autorzy pierwszych trzech artykułów. Grzegorz Rogowski rysuje szerzej dotąd nieznaną mapę szkół filmowych w Polsce w okresie dwudziestolecia międzywojennego. Badacz tropi też związki między rodzącym się przemysłem kinematograficznym a szkolnictwem filmowym, a tytuł tekstu (Szkół filmowych nie polecamy) w pełni oddaje niedostatki tworzącego się w tamtym okresie systemu edukacji. Małgorzata Radkiewicz opisuje dzieje krakowskiej Prafilmówki w latach 1945–1946, wyjaśniając powody zainicjowania działalności edukacyjnej w Krakowie, a następnie przeniesienia jej do Łodzi. Tekst jest też relacją z kształtowania i wdrażania w życie przemyślanej idei zawodowej szkoły filmowej, jaka przyświecała Antoniemu Bohdziewiczowi. Czasów późniejszych (okres od lat 50. do 80. XX wieku) dotyczy natomiast artykuł Moniki Talarczyk, która przygląda się etiudom kręconym w łódzkiej Filmówce przez studentów cudzoziemców, przyjeżdżających do Polski z Afryki, Azji i Ameryki Łacińskiej. Badaczka skupia się na tych realizacjach, które są artystycznym przetworzeniem kulturowej adaptacji młodych twórców z zagranicy w Polsce i które dokumentują ich drogę w poznawaniu nowego kraju poprzez naukę trudnego języka. Kształcenie w szkole filmowej stało się dla nich przedłużeniem kursów językowych prowadzonych wedle zasady  „usłyszeć – zrozumieć – powtórzyć”, w efekcie czego powstały intrygujące filmy. Blok tekstów dotyczących szkolnictwa filmowego domyka rozmowa, jaką z Jagodą Szelc przeprowadziła Kaja Klimek. Reżyserka Monumentu (2018) opowiada o okolicznościach realizacji filmu dyplomowego ze studentkami i studentami Wydziału Aktorskiego Szkoły Filmowej w Łodzi, przybliżając jednocześnie problematyczne aspekty edukacji zawodowej aktorów.

Kolejna grupa tekstów to – z konieczności fragmentaryczna – panorama inicjatyw edukacji filmowej szkolnej i pozaszkolnej, których głównym celem jest zwiększanie wrażliwości analityczno-interpretacyjnej i kreatywności osób niezwiązanych z profesjonalnym kształceniem filmowym. O licznych i różnorodnych projektach opowiadają reprezentantki Centralnego Gabinetu Edukacji Filmowej w Łodzi, który w tym roku obchodzi swoje 35-lecie. Dorota Gołębiowska, Marta Kasprzak, Anna Kołodziejczak i Jadwiga Mostowska, w rozmowie z Justyną Hanną Budzik, mówią o praktykach, które wynikają z głębokiego i świadomego namysłu teoretycznego nad miejscem edukacji filmowej w szeroko pojętej edukacji humanistycznej. W artykule poświęconym roli warsztatów filmoznawczych w przygotowaniu cudzoziemców do egzaminu z języka polskiego jako obcego Małgorzata Malinowska szczegółowo przedstawia przemyślany i sprawdzony w praktyce dydaktycznej pomysł na to, jak dzięki filmowi Body/Ciało (2015) Małgorzaty Szumowskiej pomóc studentom w zdobywaniu kompetencji językowych i kulturowych. W kolejnym wywiadzie – przeprowadzonym przez Michała Piskozuba z Joanną Rożen-Wojciechowską oraz Katarzyną Ślesicką z Centrum Kultury Filmowej im. Andrzeja Wajdy w Warszawie –  Czytelniczki i Czytelnicy mogą zajrzeć „za kulisy” jednej z wielu instytucji, których misją jest edukacja filmowa różnych grup odbiorców w szkole i poza szkołą. Paulina Haratyk zabiera nas natomiast w podróż do czasów PRL, kiedy kształtowała się sieć Amatorskich Klubów Filmowych, dzięki której miłośnicy ruchomych obrazów mieli okazję zdobywać umiejętności warsztatowe. Szczególnie ważnym aspektem działania AKF-ów były praktyki samokształceniowe, do których dziś zachęca również Filmoteka Narodowa – Instytut Audiowizualny, między innymi za pośrednictwem dynamicznie rozwijającego się od dwunastu lat i angażującego coraz więcej szkół z całej Polski programu Filmoteka Szkolna. O podejmowanych w jego ramach różnorodnych i innowacyjnych działaniach edukacyjnych łączących filmoznawców z kadrą pedagogiczną oraz uczniami piszą osoby bezpośrednio zaangażowane w ten projekt w materiale Edukacja filmowa na wyciągnięcie ręki z naszego cyklu „Z warsztatu”.

Kinofilia – choć już nie w wymiarze realizatorskim czy ściśle dydaktycznym – jest też tematem przewodnim artykułu Klary Cykorz, który otwiera ostatnią część numeru, związaną z kinem kierowanym do odbiorcy dziecięcego i młodzieżowego. Krytyczka filmowa podkreśla rolę fascynacji filmem, przyjemności oglądania i dobrowolności wyboru seansów w edukacji młodych widzów, nawiązując równocześnie do artykułu Marcina Boguckiego o Akademii Pana Kleksa poprzedniego numeru „Pleografu”Patrycja Mucha proponuje natomiast rewizję pojęcia „film młodzieżowy”, odnosząc się do zmieniających się wzorców gatunkowych. Ważnym bohaterem tego artykułu jest Janusz Nasfeter, którego stulecie urodzin obchodzimy w tym roku. Ten blok tekstów dopełnia omówienie Elementarza Wytwórni Filmów Oświatowych, monumentalnej monografii studia autorstwa Michała Dondzika, Krzysztofa Jajki i Emila Sowińskiego, którzy przywracają historii polskiego kina zjawisko filmu oświatowego.

Wszystkie wątki szeroko rozumianej edukacji filmowej spotykają się wreszcie w tekście Marcina Marona, który z wielu perspektyw przygląda się Mowie ptaków (2019) Xawerego Żuławskiego. Tropy biograficzny, historyczny i autotematyczno-intertekstualny składają się na modelowy przykład pogłębionej i erudycyjnej analizy filmu, która może się stać inspiracją także do działań edukacyjnych.

Mamy nadzieję, że edukacyjny numer „Pleografu” będzie, choć w niewielkim stopniu, wsparciem dla osób, które w warunkach edukacji zdalnej, wymuszonej przez obecną sytuację, pragną rozwijać kompetencje filmoznawcze. Zachęcamy do lektury i dzielenia się z nami doświadczeniami wynikającymi z obcowania z filmami, które – jak zakładamy, jedynie chwilowo – opuściły sale kinowe i rozgościły się w naszych domach.


Zespół Redakcyjny kwartalnika Pleograf oraz Justyna Hanna Budzik (Wędrująca Filmoznawczyni Filmoteki Szkolnej)

NUMER W CAŁOŚCI DOSTĘPNY TUTAJ.